FANDOM


OPISANIE LITWY (1387). Litwa jest rozległa kraina sarmacka; zajmuje te części ziemi , które niegdyś Alanie i Tanawowie dzierżeli, skąd łatwo zrozumieć, że nazwanie Litwinów od tych obudwu narodów poszło. Były to ludy wielkiej dzikości, które złączywszy oręż z Gotami, pierwsze ze. wszystkich barbarzyńców, gdy jeszcze państwo rzymskie kwitnęło, Dunaj przebyły, cesarstwo najechały, i za napływem innych barbarzyńców razem z miastem Rzymem zburzyły; które zniszczywszy, oraz Gallia splądrowawszy, przeszedłszy góry pirynejskie w Hiszpanji osiadły i dziś zmieszawszy nazwisko obudwu ludów, według zdania dziejopisów, zamiast Gotów i Alanów, nazywają się Katalanami. Wszakże nie wszyscy Alanie przed tą szczęśliwą wyprawą ojczyste siedliska opuścili, gdy bowiem nie mała liczba, tak dalekiej i niebezpiecznej wojny wzdrygająe się w domu pozostała, od pogranicznych ludów Roxanów i Messagetów krzywdzona, złączyła się z Tawanami sąsiednim narodem, który na północy około Ołtarzów Alexamlra W. z nimi graniczył. Ten związek i spólnictwo w wojnie, za postępem czasu sprawiły , ze zlawszy się w jeden naród zamiast Alanów i Tawanów Litwinami zwać się poczęli. To jest podohniejszem do prawdy, niż mniemanie niektórych pisarzów, ze Litwini od Italów biorą początek; nie jesteśmy bowiem tak dziejów nieświadomi, abyśmy nie wiedzieli do jakich krajów niegdyś Rzymianie osady swoje wysyłali. W początkach szło Litwinom dosyć pomyślnie, później zgnosniawszy, gdy przeciwnie książąt ruskich potęga wzrosła, wolność stracili i długo byli hołdownikami Rusinów, którzy nad Wołgą, Rha niegdyś zwaną, i nad Dnieprem rzekami sarniackicmi szeroko panowali. Wówczas Kijów,na prawym brzegu Dniepru położony, był ich stolicą. Trwało to aż póki potęga ruska ustawiczuemi Tatarów i Polaków wojnami nadwątlona, nie dozwoliła Litwinom wziąść się do broili i wybić na wolność, pod dowództwem Wilenesa, który w szczęśliwych walkach ruskich książąt pokonawszy, nie tylko naród swój do dawnej niezależności przywrócił, ale wielu znich podbiwszy władzy swojej zhołdował, Zmudzinów też przeważnym orężem poskromionych hołdownikami swoimi uczynił, Polskę i Mazowsze najazdami znękał, z mistrzem pruskim krwawe i do ostatecznej zagłady dążące wojny prowadził, Litwę niemal zupełnie upadła, biegłością sztuki wojennej i męstwem podźwignął. Rządy swoje przeciągnął do czasów Gedymina dziada króla Władysława, ten będąc koniuszym wielko-ksiązęcyra, zgładziwszy go ze świata,sam najwyższą w Litwie władzę opanował. Dostąpiwszy jej z takiem niebezpieczeństwem, nie tylko utrzymać ją potrafił, lecz pomnożoną potomkom swoim i długiemu szeregowi wnuków przekazał* Gedymina syn Olgierd nastąpiwszy po nim, świetną z wielkich dzieł sławę osiągnął, i z dwunastu synów najstarszemu Jagielle zwierzchniczą władzę zostawił; który wewnętrznemi rozruchami obarczony, nieprzyjaciół pokonał, Litwę domową wojną zaehwianą, dziwnym szczęściem i rostropnością uspokoił i pierwszy z książąt litewskich wiarę chrześcijańską, ze wszystkimi krajami i narodami uległemi swoim rządom przyjął,imie Władysława na chrzcie otrzymał, dostąpiwszy zaś korony polskiej przez małżeństwo z Jadwigą córką króla Ludwika, rządził nią z wielką dzielnością, i kwitnącą, po sławnem niepospolitćmi przewagami panowaniu, synom zostawił, o czem niiój obszerniej powiemy. Teraz o położeniu tej ziemi i obyczajach narodu nieco dodać należy. Litwa obejmuje zachodnią niemal część Sarmacji między Prusami, In Haniami, Rusią i Polską; długość jej rozciąga się na mil 90, szerokość nieco mniejsza; rozległe po wielu miejscach ma pustynie i bory a prócz tego ogromny las ją przecina. Stąd Litwa obfituje w łowy rozmaitych zwierząt, w żubry, tury, łosie, dzikie konie, onagry i dalsze tym podobne jakie w innych stronach świata zaledwie z powieści są znane. Żubry dzikością i rączym biegiem przewyższają wszystkie zwierzęta, mniejsze są nieco od słonidw, ale tak silne, iż gdy żubr jezdnego myśliwca doścignie, wziąwszy go na rogi razem z koniem jak piłką ciska; jeśli pieszego dojrzy, a ten unikając jego wściekłości na drzewo choć mocne wskoczy, z takim pędem w nie uderza, że konary od razu opadają,, a częstokroć i słabsze pnie z korzeniem wywraca. Są to nader zajmujące, lecz pełne niebezpieczeństw łowy. Kiedy książę litewski na polowanie wyjeżdża, zawsze kilka tysięcy wieśniaków do myślistwa wdrożonych, obławą knieje opasują, wytropionego zwierza zasiekami z podrąbanych drzew okrążają, a puściwszy ogary ciągłym je biegiem nużą,dopokąd zziajane nie wywieszą ozora i nie padną; wówczas je dopiero zabijają. Mięso za szczególny przysmak na sarmackich siołach jest miane. Wydaje nadto Litwa sobole, kuny, gronostaje, popielice,które to zwierzątka greccy i łacińscy pisarze czarnomorskiemi myszami niegdyś nazywali; ich skóry są w wysokiej cenie, większa ich wszakże ilość znajduje się w głębszej Sarmaeji, którą w naszych czasach Moskwą zowią. O tym narodzie dawniej nieznanym i niesławnym, dzisiaj rozległością panowania i chwałą dokonanych przewag znakomitym, na innem miejscu powiemy. Liczne wielkie i żeglowne rzeki Litwę skrapiają, ale trzy główniejsze między niemi biegiem i ujściem swojćm do różnych niorz dążą; Dniepr roz- ległą przepłynąwszy przestrzeń do morzu czarnego wpada, Chronus dziś Niemnem, Turuntus Dźwiną zwany, obiegłszy obszerne ziemie w zatoce sarmackiej giną; Niemen dwoistem ujściem do kurońskicgo jeziora , trzeciem pod zamkiem Memlem dzielącym Prussy od Żmudzi, z morzem się łączy, Dźwina zaś pod Rygą stolicą Inilant. Są i inne liczne rzeki, nieco mniejsze lecz splawne, jako Itcrczyna i Prypeć, które do Dniepru wpadają, są także Bug i Narew które w Mazowszu zszedłszy się pod Zakroczymiem z Wisłą się łączą, niemniej leż znauc są Wilna i Wilja która Niemen pod Kownem nurtami swemi zasila, druga zaś głównemu itewskiemu iniasLn nazwanie Wilna nadała. Była lo starożytna książąt stolica, godna widzenia, dla budowli książęcych i należących do pojedynczych osób, dla piękności położenia-, liczby mieszkańców i swojej rozległości. Ma też Litwa mnóstwo jezior i dla tego w ryby obfituje; wtenczas zaś połów jest najlepszy, kiedy jeziora lód ścisnie. Przez przerąbane w pewnej odległości tonie, sieci pod lód zapuszczone często tak ogromną ilość ryb dostarczają, że je ledwo na seciny wozów zabrać można, później solą je dla domowego przez cały rok użytku. Ptastwa, prócz bażantów, wielka moc poławia się w Litwie, szczególniej zaś jarząbki. Napojem krajowym jest miód i piwo, wino skądinąd przywoźne. Pszczoły po szystkich lasach hodują, a więc z miodów i wosków Litwini wielkie zyski ciągną. (idy na wojnę wychodzą, dwadzieścia tysięcy jazdy sławią i starają się jak uajozdobnićj wystąpić. Ciurów, wozów i sprzętów ilość nierównie większa, dla tego ohozy ich szeroko zatoczono ogromnych wojsk mają pozór. Do wojny są pochopni, na pierwsze skinienie książęcia winni sławić się bez żołdu; wszakże do najazdów niż do porządnych wypraw zdatniejsi. Aż do południa lud jest trzeźwy, w rannych godzinach narady i sprawy swoje odbywa, dalszą część dnia na biesiadach i przy puharaeh trawi, niekiedy nawet uczty w późną noc przeciąga. Szczególna u nich zalela gęstemi, pełnymi puharami biesiadnika przyjmować, do których prośbą i upominkami lak przynaglają s że gość częstokroć władzy nóg i rozumu pozbywszy, to co. wypił za biesiadnym stołem wyrzuca. Ta jedna wada len naród kazi. Cały kraj pełny jest uiewojników, którzy rolę uprawiają i załatwiają domowe , posługi. Niewiasty szczególniej trudnią się przędzą wełnianą i tkaniem płócien, niemniej kobierce kt-órcmi ściany zdobią wyrabiają dziwnie pięknie i misternie. Lecz na ten raz dosyć już mówiliśmy <> położeniu ziemi i obyczajach ludu, dalsze wiadomości, ua swojejn, miejscu podamy Gdy król Władysław cały swój ród, Litwę, Żmudź i wielką część Sarmacji do prawdziwej wiary nawróci!, oraz wileńskie i micdnickie biskupstwo w krają założył, wnet przystąpił do wewnętrznego urządzenia, wielkiego księstwa. Mieszkańcy naddżwińscy niedosyć byli spokojni, pociągną) jrięc przeciw nim z lekką jazdą , zaniki polocki i witebski zwiedził , i burząca sio ludność tych okolic do uległości < przywiódł. Wróciwszy do Wilna, siostrę swoje Aleksandrę za Ziemowita , Annę zaś rodzoną Witolda, za Janusza książąt mazowieckich wydał. Gody z największym przepychem w Wilnie odbyto. Potem brata swego Skirgicllę nad Litwinami i Żmudzią przełożywszy z Wilna wyjechał (i), a przeprawiwszy się przez rzekę Prypic, zwiedził Łuck stolicę Wołynia i Kuś południową (2). .\ad tą całą stroną imieniem korony polskiej, porurzył rząd Krzesławowi z. Kurozwęk. Przybywszy do Bełza, puścił tę ziemię Ziemowitowi książceiu mazowieckiemu dzierżawą za posag, radomską zaś którą mało co przedtem oddal mu byl podobnym prawem, na co panowie polscy szemrali,od niego odebrał. Z Bełza do Krakowa wrócił, gdzie udręczyły go domowe niesnaski z królową Jadwigą, albowiem Gniewosz z Dalewicz podkomorzy krakowski z rodu Slrogomitów doniósł królowi, że Jadwiga z Wilhelmem książęeiem austriackim, który jak ulrzymywanej przebrany do Krakowa przybył, tajemne miewała schadzki. Polwalrz z początku znalazła wiarc, lecz później okazała się hyc płonną, gdy Jaśko z Tęczy nar wziął na siebie obrony królowej; nakoniec za wdaniem' się panów, Jadwiga pojednana z >Vła1 dysłałłeirt^tfńiewosz który ją fałszywie o eudzolóztwo • "foskai^fna utratę czci sądzony, wlazłszy pod ławę i tam jak pies szczekając, (jest to największy stopień h^iby)'to^W bezczelnie na królową skłamał, odwołał. Około tego czasu . Zyj;munl margrabia bramieburgski, o którym wspomnieliśmy wy/ej że był z Węgier rugowany, pogodziwszy się z Elżbietą królową węgierską'^'za'zgodą powszechną na powrót z Czech przybywszy , na początku wiosny W Itialogrodźie stołecznym, 4>rzcz Dionizego arcybiskupa strygońskiego ukoronowany został (2). Wkrótce polem Elżbieta z Marją oblubienicą królewską przez niektórych panów spiskowych pałających nieubłaganą ku niej nienawiścią uwiezioua, i w pewnym warownym zamku nad brzegiem morza illyrijskiego pod strażą trzymana była, aż dopóki król Zygmunt mszcząc się tej zniewagi domowej,zebranem wojskiem zamku nieopasal. Gdy oblężeńey już o dalszej obronie zwątpili , wówczas królową Elżbietę zgładziwszy wprzód przez powieszenie, i Marją oblubienicę z murów zamku królowi Zygmuntowi oddawszy, oręż złożyli. Król trzydziestu dwócłi sprzysiężonych śmiercią karał, innvch na wygnanie skazał. Takim sposobem zbrodnicza śmierć królowej Elżbiety była zemszczoua (I)

[

Dzieje Korony Polskiéj i Wielkiego Ksiestwa Litewskiego od roku 1380 ..., Tom 1]Edytuj

Prawdopodobnie cały tekst Encyklopedii Tradycji w pochodzi z jakiegoś starego czasopisma, przedwojennej książki lub którejś ze starych polskich encyklopedii, słownika wydanego przed II wojną światową (na końcu tekstu powinien się znajdować się odsyłacz do odpowiedniej książki lub czasopisma). Tekst nie był poprawiany pod względem merytorycznym i dlatego nie jest aktualny.

Możesz go uaktualnić, oddzielając swój komentarz lub obszerniejsze hasło linią ciągłą (-----), ale hasła oryginalnego NIE ZMIENIAJ - pamiętaj, że ET to przede wszystkim miejsce przechowywania starych, nieaktualnych haseł encyklopedycznych.

PAMIĘTAJ: Ten tekst to ciekawostka i nie nadaje się na ściągawkę do szkoły i nie powinien też być traktowany jako jedyne źródło wiedzy na ten temat!
.

Ad blocker interference detected!


Wikia is a free-to-use site that makes money from advertising. We have a modified experience for viewers using ad blockers

Wikia is not accessible if you’ve made further modifications. Remove the custom ad blocker rule(s) and the page will load as expected.

Więcej z Fandomu

Losowa wiki