FANDOM


Litografia - (z greck.) sposób reprodukcji graficznej, z pomocą którego obraz graficzny wykonany na kamieniu przenosi się na papier. Litografia opiera się na zasadzie, że tłuszcz nie łączy się z wodą. Pisze się lub rysuje na kamieniu litograficznym tłusta kredką lub tuszem litograficznym (najczęściej jest to mieszanina wosku, mydlą, łoju baraniego, saletry, sadzy i barwnika). Kamień litograficzny ma ziarno równe, drobne, zabarwienie żółtawe lub niebiesko-szarawe, a jest wapieniem (CaCO3) z domieszkami gliny i ziemi krzemowej. Najlepszy jest z Solnhofen wBawarji. Kamienia używamy w płytach 5 — 10 centymetrów grubych, oszlifowanych piaskówcem. Rysunek lub pismo na kamieniu winno być wykonane odwrotnie. Następnie zwilżamy, czyli wytrawiamy kamień kwasem azotowym, rozcieńczonym z gumą arabską rzadziej solnym. Kwas wżera się w tło, pozostawiając nienaruszonym tłusty rysunek. Następnie pociągamy powierzchnię farbą litograficzną, która przylgnie tylko do miejsc tłustych. Kładziemy papier na kliszę (czyli na spreparowany kamień litograficzny) i odtłaczamy na prasie litogr, Po ukończeniu roboty rysunek lub pismo na kamieniu można zeszlifować i kamień użyć do nowego rysunku. Inny sposób, stosowany do map i robót delikatniejszych, polega na rytowaniu rylcem na kamieniu. Kamień poleruje się rozczynym soli szczawikowej z dodaniem gumy arabskiej i powleka się sadzą (angielską) z b. małą ilością gumy; po wyschnięciu rytuje się igłą rysunek, który odsłania kamień. Miejsca wygrawerowane zatłuszczamyolejemlnianym. Można również powlec kamień warstwą asfaltu, a po wykonaniu rysunku wytrawić kamień stężonym kwasem octowym. Przy wytrawianiu kamienia tło pozostaje nienaruszone, kwas zaś wżera się we wszystkie kręski i kropki rysunku, wytwarzając obraz zagłębiony. Po zmyciu kwasu zapełniamy zagłębienia olejem lnianym, aby były podatne do przyjmowania farby drukarskiej tłustej, i otrzymujemy, po zmyciu powłoki tła, kliszę gotową do druku na maszynie ręcznej. Do nadawania kamienia farbą, a raczej do wtłaczania jej w poszczęgólne zagłębienia rysunku, nie nadaje się tu zwykły walec drukarski; tę pracę należy wykonywać ręcznie za pomocą muślinowego tamponu. Chcąc drukować kliszę na maszynie pośpiesznej, należy zrobić z kamienia przedruk na papier, a z papieru przedruk na nowym kamieniu; na tym kamieniu kliszę się wytrawia w ten sposób, że rysunek otrzymuje się wypukły a nie wklęsły, — daje to możność drukpwania na maszynie. Połączeniem fotograf j i z litografia jest fotolitografj a. Obrazy olejne lub w półtonach, widoki z natury i t. p. należy fotografować przez siatkę, rżniętą na płycie kryształowej, aby otrzymać negatyw fotograficzny, na którym rysunek byłby kropkowany. Papier, powleczony żelatyną, oblewamy słabym rozczynym dwuchromianu potasu, poczem, wysuszywszy papier, kładziemy na jego żelatynową powłokę negatyw fotograficzny rysunku na siatce. Po oświetleniu negatywu żółta warstwa żelatynowa barwi się pod kropkami siatki na brunatno, tak, że otrzymujemy brunatny rysunek na żółtym tle. Strona żelatynowa papieru, zwilżona zimną wodą, przyjmuje ją tylko na żółte tło. Po takiem zwilżeniu, powlekamy stronę żelatynową tłustą farbą, która przyczepia się tylko do suchego bronzowego rysunku; odbijamy ten rysunek z papieru na kamień i wytrawiamy, jak poprzednio, aby otrzymać kliszę na kamieniu lub grafjimożemy kopjować wprost z negatywu na kamień litograficzny. — Litografia barwna zwie się chromolitografją. Do jej sporządzenia potrzeba tylu kamieni, z ilu barw zasadniczych składa się obraz. Dobre wykonanie barwnego obrazu wymaga nie tylko, aby poszczególne klisze stosowały się do siebie, ale aby i przy odtłaczaniu klisze nastawiano dokładnie. Odtłaczamy najpierw barwy jaśniejsze, jako podkład dla ciemniejszych, później odtłaczanych; postępujemy zatym podobnie jak malarze przy wykonywaniu akwarel. Zamiast kamienia można używać cynku (c y n k o g r af j a) lub aluminjum (a l g r a f j a), na ktorych też można rysować piórkiem lub grawerować rylcem. Jako wytraw używamy do cynku tak zwanej soli Sztrekera. Klisze cynkowe są lżejsze i dogodniejsze, można je wytrawiać głęboko, natomłast trudniej wykonać na nich poprawki. — Litografię wynalazł w 1796 Senefelder w Monachjum, a niezależnie od niego, nieco później Francuz Fryderyk Dore. Wynalazcą litografii barwnej z kilku klisz był Engelmann w Paryżu, a fotolitograf j i barwnej Ducos du Hauron i Gros w 1869 w Paryżu. Litografię sprowadził do Polski Aleksander hr. Chodkiewicz, urządziwszy u siebie w salonie w 1818 tłocznię litograficzną. Okres litografii polskiej od 1818 do 1830 był okresem najbardziej artystycznym. W pracowni hr. Chodkiewicza wykonano: „Portrety wsławionych Polaków" (1820). Z biegiem czasu litografia polska traciła znamię artystyczne, przekształcając się w rzemiosło. Litografię zabiło zastosowanie drzeworytnictwa, a to z kolei pokonała fototypja. Litografia artystyczna rozkwitła najwcześniej, bo już od początku XIX w., w Niemczech, gdzie cały szereg artystów przez długie lata posługiwał się nią dla wykonywania krajobrazów, portreto w, zwierząt, architektury, scen rodzaj owych i in. Szczytu swego ta dawna litograf j a niemiecka dosięgła w twórczości B. Menzela („Armeewerk" 1850—57, „Versuche auf Stein mit Pinsel u, Schabeisen", 1851). Litografia artystyczna we Francji pojawiła się po r. 1816 i wkrótce prześcignęła o wiele litografię niemiecką.

Ad blocker interference detected!


Wikia is a free-to-use site that makes money from advertising. We have a modified experience for viewers using ad blockers

Wikia is not accessible if you’ve made further modifications. Remove the custom ad blocker rule(s) and the page will load as expected.

Więcej z Fandomu

Losowa wiki