FANDOM


List - (łac. epistoła, w łac. średn. breve). Najstarsze znane listy pochodzą z Babilonii z III tysiąclecia przed Chr.; pisane były pismem klinowym. Wielkie znaczenie historyczne dla wschodu posiadają listy królów babilońskich, asyryjskich i in. do faraonów egipskich, pisane w języku babilońskim, pochodzące z XV i XIV w p.n.e znalezione w Tell el Amarna w 1887.

Grecja i RzymEdytuj

Większa cześć klasycznych listów greckich (które zebrał Hercher w 1873 r.) jest nieprawdziwa: są to przeważnie ćwiczenia retoryczne w formie listów, które rzekomo miały pisać wybitne osobistości. W Rzymie pierwszymi listami prywatnymi są dopiero listy Cycerona (16 ksiąg listów do przyjaciół, 16 ksiąg listów do Atticusa, 3 do pięciu braci, 2 do Marka Brutusa). Listy rzymskie rzadko były datowane. Wysyłający nie podpisywał się pod listem, tylko umieszczał nazwisko swe w nagłówku.

Bizancjum i chrześcijaństwoEdytuj

Za Bizancjum znikła z listów prostota; zaczęto je obciążać tytułami i formułkami grzeczności; w pewnej mierze przechowały się one do dnia dzisiejszego. Krzewiciele chrześcijaństwa posługiwali się często listami (np. listy apostolskie). W wiekach średnich, ponieważ oprócz duchowieństwa rzadko kto pisać umiał, posługiwano się w listach wyłącznie łaciną. Listy te, przeważnie treści religijnej lub politycznej, pod względem formy różnią się znacznie od rzymskich; we wszystkich krajach są one obecnie zbierane i wydawane jako cenne źródło historyczne. U nas np. Akademia Umiejętności wydała „Codex epistolaris saeculi XV" i „Codex ep. Vitoldi".

WłochyEdytuj

Pod koniec średniowiecza zjawiają się listy pisane w językach narodowych. Przodują Włosi w dobie Odrodzenia i już w r. 1542-1546 Manutius ogłosił w Wenecji 3-tomowy zbiór listów p. t. „Lettere volgari di diversi nobilissimi uomini".

FrancjaEdytuj

Ale najwspanialej rozwinęła się epistolografia we Francji. Słyną listy Rabelais, Pascala, pani de Sevigne, Fontenelle'a, Bośsueta, Monteskjusza, Woltera, Brosses'a, Diderota, Ninon de Lenclos, d'Alemberta, pani de Stael, Merimee'go, pani George Sand i in. Crepet wydał w 1865 r. „Tresor epistolaire de la France" w 5 tomach.

AngliaEdytuj

Od 1791 r. począwszy, wyszło kilka zbiorów listów angielskich, przeważnie kilkutomowych.

NiemcyEdytuj

W Niemczech język i styl listów rozwinął się dopiero w połowie XVIII w., ponieważ przedtem pisano po łacinie lub po francusku. Zasłużył się tu Gellert, a obok niego słyną listami swymi Lessing, Goethe, Ewa König i Karolina Schiller (por. Steinhausen „Geschichte d. deutschen Briefes", 1889—91, 2 t.).

PolskaEdytuj

U nas już w wieku XVI posiadamy mnóstwo listów w jezyku ojczystym, a dotąd tylko cząstka ich została ogłoszona; już w r. 1578 biskup Karnkowski wydał w Krakowie „Illustrium virorum epistolae". Wiek XVIII nie był ubogi w listy, ale najdoskonalsze pod względem formy wytwornej pochodzą z wieku XVIII; celuje w nich biskup Ignacy Krasicki, Naruszewicz, Trembecki, Kołłataj, król Stanisław August i w. in. W XIX w. dominują listy trójcy wieszczów naszych, a dalej poetów, pisarzy, mężów stanu (5 t. korespondencii ks. Józefa).

FormatEdytuj

Format listów bywał wielki; arkusze składano wielokrotnie; w XVII w. wprowadzono format ćwiartki. List, złożony w kilkoro, przewlekano nicią, a na jej końcach wyciskano pieczęć, pierwotnie na wosku, a od XVI w. na laku (wynalazek chiński). Opłatki do pieczętowania listów znane są od 1571 r. Od 1820 r. weszły w użycie koperty, wynalezione w Anglii przez Brewera. Pocztówkę wprowadził organizator poczty niemieckiej Stephan.

Listy jako utwory literackieEdytuj

Osobne miejsce zajmują utwory naukowe i literackie w formie listowej, pisane prozą lub wierszem. U Greków uprawiali ten rodzaj szczególnie sofiści. U Rzymian przodują listami swymi: poeci Horacjusz i Owidiusz i prozaicy — Kato, Pliniusz Młodszy i Seneka. W średniowieczu rozpowszechnione są listy dydaktyczne; trubadurowie prowansalscy i minnesengerzy niemieccy nieraz swym utworom nadawali pozór listów. Najbardziej forma ta rozpowszechniła się w literaturze w XVIII w., gdy Monteskiusz ogłosił w r. 1712 swe „Lettres persannes". Poza tym Blaise Pascal wydał „Lettres de Louis de Montalte...", Voltaire „Lettres philosophiąues sur 1'Angleterre", Diderot „Lettres sur les aveugles..." W powieściach formą listową posługiwali się: Richardson, Rousseau, Goethe, u nas Niemcewicz, Kraszewski, Orzeszkowa („Ad astra") i w. in.

Zobacz też: Alcoforado, list żelazny.

Ad blocker interference detected!


Wikia is a free-to-use site that makes money from advertising. We have a modified experience for viewers using ad blockers

Wikia is not accessible if you’ve made further modifications. Remove the custom ad blocker rule(s) and the page will load as expected.

Więcej z Fandomu

Losowa wiki