Indygenat

Z Encyklopedii tradycji

Indygenat (z łac. indigena - "krajowiec"), - prawo, przyznające szlachcicowi-cudzoziemcowi przywileje szlachty polskiej. Należy indygenat odróżniać od nobilitacji, podnoszącej do stanu szlacheckiego nie-szlachcica, krajowca lub cudzoziemca. Historia indygenatu polskiego jest historią jednej z form walki szlachty polskiej, mającej na celu obronę interesów zamkniętego ściśle koła szlachty, korzystającej z uprawnień stanu uprzywilejowanego w Polsce.

W XIV, XV i XVI w. walkę tę toczy szlachta z królem, który, nie będąc w zasadzie krępowanym w pełnej swobodzie nadawania indygenatu, mógł w ten sposób znacznie powiększać liczbę osób, uprawnionych do korzystania z prerogatyw szlachty krajowej. Niebezpieczeństwo takie groziło zwłaszcza ze strony królów pochodzenia obcego, sprowadzających do Polski zdolnych i czynnych współziomków.

Właśnie dlatego przywilej koszycki z 1374 r., wymuszony przez szlachtę polską na Ludwiku Węgierskim, zabrania królowi nadawania cudzoziemcom dostojeństw krajowych. Przywilej ten został potwierdzony przez bezpośrednio po nim następujące sejmy: krakowski 1386, piotrkowski 1388 i krakowski 1433 r. W zasadzie jednak król korzystał z nienaruszonego prawa nadawania indygenatu, co praktykowano zwłaszcza za czasów ostatnich Jagiellonów, w okresie wzmożonych stosunków Polski z humanistycznym Zachodem, kiedy wyraźnie dała się odczuć wzmożona fala dopływu żywiołów obcych do Polski.

Zwycięską i ostateczną walkę o prawo indygenatu przeprowadziła szlachta z królem w okresie elekcyjnym. Decydującymi stały się tutaj konstytucje z 1601 r., potem z lat 1607 i 1641, na mocy których prawo nadawania indygenatu, odebrane królowi, zostało przekazane kompetencji sejmów. Odtąd walkę, mającą na celu utrudnienie uzyskania indygenatu, prowadzi szlachta bezpośrednio z zainteresowanymi.

Otrzymanie indygenatu zależało teraz od szeregu warunków, coraz ostrzejszych w miarę postępu czasu. O indygenat kandydat musiał się starać na sejmikach, od których szły polecenia na plenum sejmowe. Postanowienie z 1764 r., pozwalające na dawanie indygenatu większością sejmową, zostało obostrzone konstytucją z 1768 r., domagającą się jednomyślności posłów.

Aby indygenat otrzymać, należało się wykazać zasługami dla kraju, potem szlachectwem cudzoziemskim. Rychło dodano warunek, żądający od nowo-kreowanego szlachcica polskiego, pod groźbą utraty indygenatu, nabycia majątku ziemskiego, przy czym konstytucja z 1775 r. określa wartość minimalną takiego majątku na 200 tysięcy złotych. W okresie rodzącej się nietolerancji religijnej przybył nowy warunek, żądający od kandydata wyznania katolickiego (konst. 1673, 1726, 1736 r.). Indygenat musiał być ogłoszony drukiem w Volumina legum. Czacki oblicza liczbę indygenatów wpisanych do Volumina legum na 355. UT

UWAGA! Prawdopodobnie cały powyższy tekst lub jego część w formie prawie niezmienionej pochodzi z którejś z polskich encyklopedii lub jakiegoś słownika wydanego przed II wojną światową (na końcu tekstu powinien się znajdować się odsyłacz do odpowiedniej encyklopedii). Tekst nie był poprawiany pod względem merytorycznym i prawdopodobnie nie jest aktualny. Nie nadaje się pewnie na ściągawkę do szkoły ani jako jedyne źródło wiedzy na dany temat. Możesz go uaktualnić, oddzielając swój komentarz lub obszerniejsze hasło linią ciągłą ----- , ale hasła oryginalnego NIE ZMIENIAJ - pamiętaj, że ET to przede wszystkim miejsce przechowywania starych, nieaktualnych haseł encyklopedycznych.