FANDOM


indygenat (z łac. indigena — „krajowiec”), — prawo, przyznające szlachcicowi-cudzoziemcowi przywileje szlachty polskiej. Należy indygenat odróżniać od nobilitacji, podnoszącej do stanu szlacheckiego nie-szlachcica, krajowca lub cudzoziemca. Historia indygenatu polskiego jest historią jednej z form walki szlachty polskiej, mającej na celu obronę interesów zamkniętego ściśle koła szlachty, korzystającej z uprawnień stanu uprzywilejowanego w Polsce.

W XIV, XV i XVI w. walkę tę toczy szlachta z królem, który, nie będąc w zasadzie krępowanym w pełnej swobodzie nadawania indygenatu, mógł w ten sposób znacznie powiększać liczbę osób, uprawnionych do korzystania z prerogatyw szlachty krajowej. Niebezpieczeństwo takie groziło zwłaszcza ze strony królów pochodzenia obcego, sprowadzających do Polski zdolnych i czynnych współziomków.

Właśnie dlatego przywilej koszycki z 1374 r., wymuszony przez szlachtę polską na Ludwiku Węgierskim, zabrania królowi nadawania cudzoziemcom dostojeństw krajowych. Przywilej ten został potwierdzony przez bezpośrednio po nim następujące sejmy: krakowski 1386, piotrkowski 1388 i krakowski 1433 r. W zasadzie jednak król korzystał z nienaruszonego prawa nadawania indygenatu, co praktykowano zwłaszcza za czasów ostatnich Jagiellonów, w okresie wzmożonych stosunków Polski z humanistycznym Zachodem, kiedy wyraźnie dała się odczuć wzmożona fala dopływu żywiołów obcych do Polski.

Zwycięską i ostateczną walkę o prawo indygenatu przeprowadziła szlachta z królem w okresie elekcyjnym. Decydującymi stały się tutaj konstytucje z 1601 r., potem z lat 1607 i 1641, na mocy których prawo nadawania indygenatu, odebrane królowi, zostało przekazane kompetencji sejmów. Odtąd walkę, mającą na celu utrudnienie uzyskania indygenatu, prowadzi szlachta bezpośrednio z zainteresowanymi.

Otrzymanie indygenatu zależało teraz od szeregu warunków, coraz ostrzejszych w miarę postępu czasu. O indygenat kandydat musiał się starać na sejmikach, od których szły polecenia na plenum sejmowe. Postanowienie z 1764 r., pozwalające na dawanie indygenatu większością sejmową, zostało obostrzone konstytucją z 1768 r., domagającą się jednomyślności posłów.

Aby indygenat otrzymać, należało się wykazać zasługami dla kraju, potem szlachectwem cudzoziemskim. Rychło dodano warunek, żądający od nowo-kreowanego szlachcica polskiego, pod groźbą utraty indygenatu, nabycia majątku ziemskiego, przy czym konstytucja z 1775 r. określa wartość minimalną takiego majątku na 200 tysięcy złotych. W okresie rodzącej się nietolerancji religijnej przybył nowy warunek, żądający od kandydata wyznania katolickiego (konst. 1673, 1726, 1736 r.). Indygenat musiał być ogłoszony drukiem w Volumina legum. Czacki oblicza ilość indygenatów, wpisanych do Volumina legum na 355. (Encyklopedia Powszechna Ultima Thule)

Ad blocker interference detected!


Wikia is a free-to-use site that makes money from advertising. We have a modified experience for viewers using ad blockers

Wikia is not accessible if you’ve made further modifications. Remove the custom ad blocker rule(s) and the page will load as expected.

Więcej z Fandomu

Losowa wiki